Gaslighting là hành vi thao túng tâm lý khiến bạn nghi ngờ chính mình. Tìm hiểu kỹ hơn về các kiến thức tâm lý tại anhxe.edu.vn để bảo vệ bản thân khỏi những mối quan hệ độc hại này.
Gaslighting là gì và nguồn gốc của thuật ngữ?
Gaslighting (thắp đèn ga) là một kiểu lạm dụng tâm lý mà kẻ thao túng cố tình xuyên tạc sự thật để khiến đối phương nghi ngờ sự tỉnh táo của bản thân.
Thuật ngữ này bắt nguồn từ vở kịch "Gas Light" năm 1938, nơi người chồng tìm cách khiến vợ mình phát điên bằng cách phủ nhận những thay đổi của ánh sáng đèn ga trong nhà.
Dấu hiệu nhận biết bạn đang bị thao túng tâm lý
Nhận diện Gaslighting đòi hỏi sự tinh tế vì nó diễn ra rất âm thầm thông qua các biểu hiện sau:
- Phủ nhận thực tế: Kẻ thao túng khẳng định một việc chưa từng xảy ra bất chấp bằng chứng.
- Đổi lỗi ngược: Biến nạn nhân thành người có lỗi trong mọi cuộc tranh cãi.
- Công kích cá nhân: Sử dụng những điểm yếu về tính cách để hạ thấp lòng tự trọng của bạn.
- Gây nhiễu thông tin: Khiến bạn cảm thấy mình đang "quá nhạy cảm" hoặc "có vấn đề về thần kinh".
Các giai đoạn diễn biến của hành vi Gaslighting
Hành vi này thường tiến triển qua ba giai đoạn chính, khiến nạn nhân khó lòng nhận ra mình đang bị điều khiển:
| Giai đoạn | Đặc điểm chính | Phản ứng của nạn nhân |
| Hoài nghi | Kẻ thao túng đưa ra những thông tin sai lệch nhỏ. | Cảm thấy đối phương đang nhầm lẫn. |
| Phòng vệ | Tần suất thao túng tăng lên, tấn công trực diện. | Nỗ lực giải thích và bảo vệ quan điểm cá nhân. |
| Trầm cảm | Nạn nhân kiệt sức và mất hoàn toàn phương hướng. | Chấp nhận thực tại giả tạo để đổi lấy sự yên ổn. |
Cách bảo vệ bản thân và thoát khỏi sự thao túng
Để bảo vệ bản thân trước những kẻ "thắp đèn ga", bạn cần thực hiện các bước sau:
- Tin vào bản thân: Luôn ưu tiên cảm nhận và trực giác cá nhân.
- Ghi chép sự kiện: Lưu lại nhật ký hoặc bằng chứng để xác thực trí nhớ khi cần.
- Ngừng đối thoại độc hại: Không cố gắng giải thích với người cố tình bẻ cong sự thật.
- Tìm sự trợ giúp: Chia sẻ với chuyên gia hoặc người thân để có cái nhìn khách quan.
Hãy kiên quyết loại bỏ những tác động tiêu cực để giữ vững sự tự tin. Đôi khi, một thay đổi nhỏ như làm mới Hình nền xe trên màn hình cũng giúp bạn cảm thấy tự do và mạnh mẽ hơn.